“Αντιγόνη” του Σοφοκλή και του Μπρεχτ: συγκριτική θεώρηση του διδακτικού χαρακτήρα της τραγωδίας

Abstract

Σκοπός της εργασίας είναι η ανάδειξη της σημασίας και της αξίας της θεατρικής τέχνης, μέσα από το παράδειγμα της τραγωδίας του Σοφοκλή Ἀντιγόνη και της δημιουργικής αναβίωσής της στη σύγχρονη εποχή από τον Μπέρτολτ Μπρεχτ. Εισαγωγικά τίθεται η έννοια της “διδασκαλίας”, που χρησιμοποιήθηκε για την παράσταση και καταγραφή της αρχαίας τραγωδίας, ως τεκμήριο της αρχικής ενότητας διασκέδασης και διαπαιδαγώγησης, ενότητας που σταδιακά χάνεται για να μετουσιωθεί σε αίτημα του θεάτρου μιας νέας εποχής. Από αυτήν την οπτική στο πρώτο μέρος της εργασίας θεωρείται ρεαλιστικά, μέσα από τα ευρήματα και μάλιστα από τις αρχαίες πηγές, η ιστορική διαμόρφωση της τραγωδίας ως αναπαράστασης του πρακτικού βίου, με αφετηρία τα μιμικά δρώμενα που στο αρχαίο κράτος της Αθήνας, κάτω από την απαίτηση για πολιτική συνειδητοποίηση και δραστηριοποίηση των λαϊκών στρωμάτων, εντάχτηκαν στις δημόσιες θρησκευτικές ιεροτελεστίες με τη μορφή των δραματικών αγώνων, εξασφαλίζοντας την πιο πλατιά και ουσιαστική συμμετοχή. Στη συνέχεια, στο δεύτερο μέρος της εργασίας, ερμηνεύεται το δίδαγμα της τραγωδίας του Σοφοκλή Ἀντιγόνη, μέσα στο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο συγγραφής και παράστασής της, με βάση την ιδεολογική τοποθέτηση του δημιουργού της αλλά και τις συνθήκες πρόσληψής της από το διαφοροποιημένο κοινό της δημοκρατικής πολιτείας. Αντίστοιχα εξετάζεται, στο τρίτο μέρος, η υπόθεση-παράσταση της Αντιγόνης μεταφερόμενη στη σύγχρονη εποχή από τον Μπρεχτ, που από τη μια εξορθολογίζει τον αρχαίο μύθο δίνοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο στον άνθρωπο αντί για τη μοίρα, από την άλλη εμπνέεται από την αυθόρμητη “αποστασιοποίηση” της τραγωδίας, για να δώσει νέα μορφή και περιεχόμενο στο θέατρο της δικής μας εποχής (“επικό” /διαλεκτικό”θέατρο), έτσι που να καταστεί με τον ιδιαίτερο τρόπο του ικανό να προκαλεί την κρίση και την κινητοποίηση του κοινού, όχι μόνο στα θεατρικά δρώμενα αλλά γενικότερα στην κοινωνία. Τέλος, διαπιστώνεται η ανάγκη επανασύνδεσης του θεατρικού έργου με τη ζωή, από την οποία αφορμάται και παίρνει το νόημά του κάθε φορά, όπως η τραγωδία του Σοφοκλή Ἀντιγόνη και το μοντέλο της Αντιγόνης του Μπρεχτ. αντλώντας από τη δυναμική αυτού του παραδείγματος η εργασία καταλήγει στην πρόταση να επανακτήσει το θέατρο τη διπλή κοινωνική, ψυχαγωγική και διδακτική του αποστολή, να διαπλάθει δηλαδή ανθρώπους συνειδητούς, ανθρώπους της κοινωνικής πράξης, ικανούς ν’ απολαμβάνουν την τέχνη όπως και τη ζωή.