Η κοινωνική κατασκευή του σχολείου: Η σχολική επίδοση και αποτυχία ως αναπαραγωγή κοινωνικών ανισοτήτων

Abstract

Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό να διερευνήσει και να μελετήσει πως το σχολείο ως κοινωνικός θεσμός, παρά το γεγονός ότι δυνητικά υπηρετεί το παγκόσμιο αγαθό της παιδείας καθώς και το ανθρώπινο δικαίωμα στη μόρφωση και στην εκπαίδευση και είναι επίσημα από την πολιτεία επιφορτισμένο με τη μετάδοση γνώσεων, ωστόσο συντηρεί και αναπαράγει υπάρχουσες κοινωνικοοικονομικές και πολιτισμικές ανισότητες. Αποτελεί δηλαδή μία κοινωνική κατασκευή που συμπορεύεται τις κυρίαρχες οικονομικές και ιδεολογικές τάσεις και απόψεις της εποχής του, ακολουθεί την κοινωνική ιεραρχία και αλληλοεπιδρά με την εκάστοτε κοινωνική τάξη των πραγμάτων. Εν τέλει, η κοινωνική αυτή κατασκευή του σχολείου επιδρά άμεσα και έμμεσα στη σχολική επίδοση των μαθητών και καθορίζει την επιτυχία ή αποτυχία τους, αφού δε συνεπικουρεί στην ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση όλων των μαθητών ανεξαιρέτως κοινωνικής και οικονομικής προέλευσης. Στο θεωρητικό μέρος, εξετάζεται ο θεσμός του σχολείου ως κοινωνική κατασκευή μέσα από μελέτες και έργα κοινωνιολόγων της εκπαίδευσης, φιλοσόφων και ερευνητών. Για την υλοποίηση της εργασίας, χρησιμοποιήθηκε η ποιοτική προσέγγιση μέσω μικρού αριθμού συνεντεύξεων εν ενεργεία εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας βαθμίδας εκπαίδευσης, που εργάζονται σε σχολικές μονάδες του Δυτικού Τομέα Αθηνών, με σκοπό να καταγραφούν οι απόψεις τους, όσο αφορά στη λειτουργία του σχολείου ως θεσμού που συντηρεί και διαιωνίζει κοινωνικές ανισότητες μεταξύ των μαθητών, οι οποίες επηρεάζουν τη σχολική τους επίδοση και καθορίζουν ανάλογα τόσο την ακαδημαϊκή τους επιτυχία ή αποτυχία, όσο και την ακόλουθη ενήλικη ζωή τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν πως, οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια βαθμίδα, αναλογίζονται με απόλυτη σοβαρότητα το ρόλο του σχολείου και την προσφορά του στη μαθητική κοινότητα αλλά και στην κοινωνία γενικότερα, αναγνωρίζουν πως είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν την παραδοσιακή του γραφειοκρατία ενώ παράλληλα διαπιστώνουν πως το σχολείο υπηρετεί διαχρονικά ένα συγκεντρωτικό, εξετασιοκεντρικό εκπαιδευτικό σύστημα που τελικά συντηρεί και αναπαράγει κοινωνικές ανισότητες και κοινωνικό αποκλεισμό λόγω οικονομικής και πολιτισμικής διαφοράς των μαθητών. Ακολούθως, θα επιθυμούσαν ένα σχολείο ίσων ευκαιριών, γεγονός που υποδεικνύει την άμεση ανάγκη εκπαιδευτικής αναπροσαρμογής και ευελιξίας όσο αφορά στις πρακτικές και στις επιλογές της εκπαιδευτικής ηγεσίας αλλά και της πολιτείας.