Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και μετασχηματίζουσας μάθησης στους ενήλικες: Η περίπτωση των Σχολείων Δεύτερης Ευκαιρίας

Abstract

Στην σύγχρονη εποχή που διανύουμε, οι εκπαιδευόμενοι των Σ.Δ.Ε. είναι απαραίτητο, να εφοδιαστούν με κοινωνικές δεξιότητες και να μετασχηματίσουν πρότερες, παγιωμένες αντιλήψεις, στάσεις και παραδοχές τους, ώστε να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις που αναφύονται σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο. Η εργασία αυτή αφορά την ανάπτυξη της μετασχηματίζουσας μάθησης και των κοινωνικών δεξιοτήτων στα καινοτόμα σχολεία ενηλίκων, στα Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με ποιοτικές μεθόδους και χρησιμοποιήθηκαν ως ερευνητικά εργαλεία, η βιογραφική αφηγηματική συνέντευξη σε 15 εν ενεργεία εκπαιδευόμενους και απόφοιτους των Σ.Δ.Ε. και η ημιδομημένη συνέντευξη σε 12 εκπαιδευτικούς και στελέχη διοίκησης των Σ.Δ.Ε. Η ανάλυση των βιογραφικών ευρημάτων πραγματοποιήθηκε με τη μέθοδο της αφηγηματικής ανάλυσης, σε ολιστικό και θεματικό επίπεδο και επιτεύχθηκε τριγωνισμός των δεδομένων για την εγκυρότητα και αξιοπιστία της έρευνας. Τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν αφορούσαν τα παρακάτω ζητήματα: - αν υπάρχουν και ποιοι είναι οι μετασχηματισμοί που έχουν επέλθει στους εκπαιδευόμενους των Σ.Δ.Ε., κατά τη διαδικασία της μάθησης και εκπαίδευσης στο σχολείο ενηλίκων - με ποιους τρόπους οι εκπαιδευτικοί και η διοίκηση των Σ.Δ.Ε. υποστηρίζουν ή όχι πρακτικές μετασχηματίζουσας μάθησης και καλλιέργειας κοινωνικών δεξιοτήτων στο σχολείο ενηλίκων - ποιες είναι οι κοινωνικές δεξιότητες που επιχειρείται να αναπτυχθούν στους εκπαιδευόμενους μέσα από τη διοικητική και εκπαιδευτική διαδικασία - πώς ενσωματώνεται ο μετασχηματισμός απόψεων, αντιλήψεων και στερεοτύπων και οι κοινωνικές δεξιότητες στη προσωπική και επαγγελματική τους ζωή - πώς αναπτύχθηκαν κοινωνικές δεξιότητες ή άλλες δεξιότητες και μετασχηματισμοί στους εκπαιδευόμενους των Σ.Δ.Ε. κατά την τηλεκπαίδευση και με ποιον τρόπο. Τα ευρήματα της έρευνας ανέδειξαν ότι πράγματι στα Σ.Δ.Ε. πραγματοποιούνται αποτελεσματικές, μετασχηματιστικές, μαθησιακές διαδικασίες και παρατηρούνται μετασχηματισμοί, κυρίως στην προσωπικότητα, την συμπεριφορά και τον τρόπο ζωής των εκπαιδευομένων και λιγότερο ριζικοί μετασχηματισμοί. Οι κοινωνικές δεξιότητες που καλλιεργούνται στους εκπαιδευόμενους στα Σ.Δ.Ε. εστιάζονται στην ομαδικότητα, στη συνεργασία, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, στην δεξιότητα επίλυσης προβλημάτων, στην ενεργητική ακρόαση, στην δεξιότητα της συναισθηματικής ρύθμισης, σε επικοινωνιακές δεξιότητες, στην ενσυναίσθηση, στην αυτοπεποίθηση, στην κοινωνικοποίηση και απόκτηση περισσότερων φίλων, στη δεξιότητα επικοινωνίας σε άλλη γλώσσα, στην ανάπτυξη ηγετικών χαρακτηριστικών, στην ανάπτυξη ψηφιακών δεξιοτήτων, αλλά και στη δεξιότητα «μαθαίνω πώς να μαθαίνω». Οι τεχνικές μετασχηματισμού και καλλιέργειας κοινωνικών δεξιοτήτων που χρησιμοποιούν οι εκπαιδευτικοί στην εκπαιδευτική διαδικασία αφορούν τεχνικές όπως: το αποπροσανατολιστικό δίλημμα, τη τεχνική του debate, των ομαδοσυνεργατικών εργασιών, της επιχειρηματολογίας και διαλεκτικής, τα παιχνίδια ρόλων, τη βιωματική μάθηση, την αξιοποίηση εκπαιδευτικών ταινιών, την αξιοποίηση της Τέχνης, το διάλογο και τη συζήτηση. Η ηγεσία του Σ.Δ.Ε., αναδείχθηκε ότι στηρίζει τις μετασχηματιστικές δράσεις και την καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων με την παροχή κατάλληλου εξοπλισμού, την οργάνωση εξωσχολικών και ενδοσχολικών δραστηριοτήτων, τη συμμετοχή της ίδιας της διεύθυνσης του σχολείου στις δράσεις αυτές, την υποστήριξη, παρότρυνση, ενθάρρυνση και ενίσχυση των εκπαιδευτών για την εφαρμογή τέτοιων δράσεων, την ενημέρωση των εκπαιδευτικών του σχολείου για τις θεωρίες μάθησης ενηλίκων, τη διοργάνωση σεμιναρίων για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών του σχολείου πάνω σε διαφοροποιημένες μεθόδους μάθησης, τη διοργάνωση εκπαιδευτικών δράσεων (επισκέψεις σε μουσεία, εκθέσεις) δράσεων εξωστρέφειας (πρότζεκτ, εργαστήρια, σχολικές εορτές, εκδρομές, χοροί), όπως και τη σύσταση ομάδων εθελοντισμού στο Σ.Δ.Ε. Η ηγεσία του σχολείου, οι εκπαιδευτικοί και οι σύμβουλοι καθοδηγούν και υποστηρίζουν την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευομένων. Σημαντικός παράγοντας για τις παραπάνω δράσεις αναδείχθηκε το καλό, συνεργατικό, σχολικό κλίμα και τα χαρακτηριστικά του σχολικού ηγέτη, όπως η ανθρωπιά, η κοινωνικότητα και η ενσυναίσθηση. Θετικές υπήρξαν οι απόψεις των εκπαιδευτικών και των στελεχών διοίκησης για την ανάπτυξη μετασχηματισμών και την καλλιέργεια κοινωνικών, αλλά και ψηφιακών δεξιοτήτων στους εκπαιδευόμενους, κατά την περίοδο της πανδημίας και της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.