Διερεύνηση των αναπαραστάσεων των δασκάλων για τη διαφοροποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων και επιδόσεων των μαθητών/τριών τους

Abstract

Είναι γνωστό όχι μόνο στον εκπαιδευτικό κόσμο και την επιστημονική κοινότητα, αλλά και στο ευρύ κοινό ότι τα μαθησιακά αποτελέσματα κι οι επιδόσεις των μαθητών ποικίλλουν ευρέως. Όμως, ποιες είναι οι αναπαραστάσεις των επαγγελματιών που τους έχει ανατεθεί το έργο της μετάδοσης των γνώσεων στις νεότερες γενιές για τους παράγοντες που προκαλούν αυτή τη διαφοροποίηση; Ακριβώς αυτό είναι το αντικείμενο αυτής της εργασίας. Πιο συγκεκριμένα, η εργασία αυτή έχει σκοπό τη διερεύνηση των αναπαραστάσεων των δασκάλων όσον αφορά τους παράγοντες που συμβάλλουν στη διαφοροποίηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων και επιδόσεων, προκειμένου να αναδειχτεί το σύστημα εκλογίκευσης και ερμηνείας που υιοθετούν οι εκπαιδευτικοί. Το θεωρητικό μέρος της μελέτης συγκροτείται από σύντομη βιβλιογραφική έρευνα πάνω στο ζήτημα των εκπαιδευτικών ανισοτήτων, προσεγγίζοντάς το από ιστορικοκοινωνική και επιστημονική σκοπιά, αλλά και στη θεωρία των κοινωνικών αναπαραστάσεων από όπου αντλεί για τη θεωρητική στήριξη της έρευνας. Το ερευνητικό τμήμα της εργασίας περιλαμβάνει μια έρευνα από την οποία συλλέχθηκαν πληροφορίες από δώδεκα δασκάλους που δίδασκαν την περίοδο 2011-12 στην Ε΄ ή ΣΤ΄ τάξη δημοτικών σχολείων του Νομού Κορινθίας. Για την έρευνα επιλέχθηκε η ποιοτική μεθοδολογία μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων. Από την έρευνα βρέθηκε ότι: α) Οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να αναγνωρίζουν τους παράγοντες που ευθύνονται για την εκπαιδευτική ανισότητα και τη σχολική αποτυχία, ωστόσο συχνά προβαίνουν σε ντετερμινιστικές ερμηνείες του φαινομένου των εκπαιδευτικών ανισοτήτων και της σχολικής αποτυχίας (είτε κοινωνιολογικές είτε ψυχολογικές), ενοχοποιώντας είτε το παιδί είτε την οικογένεια και απενοχοποιώντας το σχολείο. β) Αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στο πολιτισμικό κεφάλαιο της οικογένειας, τις πρακτικές κοινωνικοποίησης και τη σχέση της με το σχολείο και τη γνώση παρά στο οικονομικό της κεφάλαιο. γ) Η ιδέα του εξισωτισμού και της κοινωνικής ενσωμάτωσης των αδύνατων ή υποπρονομιούχων μαθητών/τριών συνυπάρχει στις κοινωνικές τους αναπαραστάσεις με το διαχωρισμό των μαθητών κατά ικανότητα. δ) Όλοι αναγνωρίζουν την προσωπική εμπλοκή τους στο ζήτημα των εκπαιδευτικών ανισοτήτων, όμως τόσο οι απόψεις τους σχετικά με τη δυνατότητά θετικής παρέμβασης όσο και η ανάληψη δράσης τους καταγράφονται σε ένα συνεχές. ε) Αναγνωρίζουν τις παθογένειες του εκπαιδευτικού μας συστήματος και προτείνουν ενδιαφέρουσες λύσεις για τη βελτίωσή του. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις, όπως στο ζήτημα της παραχώρησης περισσότερης ελευθερίας στον εκπαιδευτικό, οι αναπαραστάσεις τους περικλείουν και στοιχεία του νεοφιλελεύθερου λόγου. στ) Η διάθεση για καταπολέμηση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων και της σχολικής αποτυχίας συνυπάρχει με την επιμελή κατηγοριοποίησή των μαθητών/τριών. Ωστόσο, συχνά η επιμέλεια για αξιοκρατία υποχωρεί μπροστά στην επιθυμία ενίσχυσης του αδύνατου μαθητή ή στις γονεϊκές πιέσεις. Σε κάθε περίπτωση οι παιδαγωγικές τους πρακτικές περικλείουν πολλές αντιφάσεις, αφού άλλοτε δρουν εξισωτικά και άλλοτε εντείνουν τις ανισότητες. ζ) Ο βαθμός προσαρμοστικότητας ή αντίστασης στις προτεινόμενες αλλαγές ποικίλλει, με τους αρχαιότερους να είναι πιο συγκρατημένοι και πιο κριτικοί απέναντι σε καινοτομίες.