Sustainable agrifood entrepreneurship, rural national and European policies and socio-economic crises

Abstract

Ο αγροδιατροφικός τομέας είναι σημαντικός όχι μόνο για την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της χώρας και της υπαίθρου αλλά και για την κάλυψη της ομαλής τροφοδοσίας των καταναλωτών. Η παρούσα διδακτορική διατριβή συμβάλλει στην περαιτέρω γνώση του αγροδιατροφικού τομέα με την διερεύνηση των αδυναμιών, προκλήσεων και ευκαιριών των μικρομεσαίων αγροδιατροφικών επιχειρήσεων της υπαίθρου, μέσα σε ενα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται απο αστάθεια, συνεχιζόμενες οικονομικές κρίσεις και αλλαγές του κλίματος. Η παγκόσμια οικονομική κρίση που ξεκίνησε το 2007, η υγειονομική κρίση της πανδημίας Covid-19 αλλά και η πρόσφατη ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε απο την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, επιδείνωσαν τα δομικά προβλήματα των πολύ μικρών και μικρομεσαίων αγροδιατροφικών επιχειρήσεων και αύξησαν κατακόρυφα τον κίνδυνο ύφεσης. Οι κρίσεις συνοδεύονται απο αλλαγές πολιτικών, όπως η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της ΕΕ, που στοχεύουν στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση για μια αειφόρο επιχειρηματικότητα. Ως εκ τούτου, ο αγροδιατροφικός τομέας της ελληνικής υπαίθρου καλείται να ανταποκριθεί αφενός στην τροφοδοσία με επαρκή και ποιοτικά τρόφιμα των καταναλωτών και αφετέρου στους αναπτυξιακούς και βιώσιμους στόχους της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, διαμορφώθηκαν τα ερευνητικά ερωτήματα της παρούσας μελέτης. Αρχικά, μέσα από την συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση διερευνήθηκαν οι επιπτώσεις της πανδημίας, οι πολιτικές στήριξης των αγροδιατροφικών επιχειρήσεων καθώς και η στροφή τους προς εναλλακτικές μεθόδους παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας των προϊόντων τους. Ακολούθως, πραγματοποιήθηκε ποσοτική έρευνα σε 404 μικρομεσαίες αγροδιατροφικές επιχειρήσεις της ελληνικής υπαίθρου που δραστηριοποιούνται κυρίως στον ελαιοκομικό, αμπελοοινικό, κτηνοτροφικό, φρούτων λαχανικών, μελισσοκομικό τομέα κ.α. Ερευνήθηκε η βιωσιμότητα αυτών των επιχειρήσεων στις δυο συνεχιζόμενες κρίσεις, οικονομική και πανδημία Covid-19. Αρχικά, η οικονομική κρίση είχε ήδη επιβαρύνει την οικονομική τους κατάσταση, η οποία επιδεινώθηκε από την πανδημία λόγω του μεγάλου προβλήματος στις μεταφορές πρώτων υλών και παραγόμενων προϊόντων. Εν προκειμένω, αποτυπώθηκε ότι καθοριστικός ήταν ο ρόλος των πολιτικών στήριξης στις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις μέσω επιπλέον χρηματοδοτήσεων, προώθησης του συνεργατισμού, της δικτύωσης και των

7 ψηφιακών εργαλείων, όπως το ηλεκτρονικό εμπόριο. Τέλος, μέσω της ποιοτικής έρευνας διερευνήθηκαν οι απόψεις και οι εμπειρίες 15 στελεχών που έχουν την ευθύνη σχεδιασμού και χάραξης πολιτικών για τις αγροδιατροφικές επιχειρήσεις. Εξάγονται συμπεράσματα σχετικά με την αναγκαιότητα ύπαρξης πολιτικών και χρηματοδοτικών εργαλείων για την εφαρμογή πρόσθετων φιλοπεριβαλλοντικών πρακτικών από τις επιχειρήσεις δεδομένης της ύπαρξης της κλιματικής κρίσης. Τα ευρήματα των παραπάνω ερευνών αναδεικνύουν την ανάγκη αναθεώρησης του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου και επανεξέτασης των πολιτικών οικονομικής στήριξης των αγροδιατροφικών επιχειρήσεων της υπαίθρου που μέχρι τώρα εφαρμόστηκαν. Επιβάλλεται στον αγροδιατροφικό τομέα να ευνοηθούν η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, να ενδυναμωθούν τα δίκτυα συνεργασίας με στόχο την αειφορία και την ανθεκτικότητά του απέναντι στις επιπτώσεις μελλοντικών κρίσεων