Διερεύνηση επιβαρυντικών για την υγεία παραγόντων και προβλεψιμότητα χρήσης καπνού και αλκοόλ σε μετέφηβους φοιτητές.

Abstract

Εισαγωγή: Tο κάπνισμα, η χρήση και η κατάχρηση αλκοόλ ανήκουν στις πιο σημαντικές τροποποιήσιμες επικίνδυνες συμπεριφορές για την υγεία. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση των ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων οι οποίοι επιβαρύνουν την υγεία ατόμων μετεφηβικής ηλικίας, με επικέντρωση στη χρήση καπνού και αλκοόλ από τα ίδια, των τρόπων πρόβλεψης υιοθέτησης της εν λόγω συμπεριφοράς καθώς και της συχνότητάς της, ώστε να εντοπίζονται τόσο οι μελλοντικοί χρήστες καπνού και αλκοόλ όσο και οι ομάδες υψηλού κινδύνου, δηλαδή τα άτομα εκείνα που οδηγούνται σε καταχρήσεις και η υιοθέτηση κατάλληλων παρεμβάσεων πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης. Υλικό και Μέθοδος: Το δείγμα αποτέλεσαν 791 φοιτητές μετεφηβικής ηλικίας, 1825 ετών όλων των Σχολών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και του ΤΕΙ Καλαμάτας. Το κύριο θεωρητικό υπόβαθρο του ερευνητικού μέρους της διατριβής αποτέλεσε η Θεωρία της Προσχεδιασμένης Συμπεριφοράς (Ajzen, 1991). Κατασκευάστηκε και σταθμίστηκε πρωτότυπο ερευνητικό εργαλείο-ερωτηματολόγιο, για τη χρήση καπνού και αλκοόλ (Cronbach α > .85). Αξιολογήθηκαν, εκτός των δημογραφικών παραμέτρων, οι συμπεριφορικές αντιλήψεις, οι υποκειμενικές κανονιστικές αντιλήψεις και οι αντιλήψεις ελέγχου, η πρόθεση των υποκειμένων και η συμπεριφορά τους. Στη συνέχεια διαμορφώθηκαν πρωτότυπες ενδιάμεσες παρεμβάσεις αλλαγής της συμπεριφοράς στον υπό διερεύνηση πληθυσμό, δύο τύπων: οπτικού υλικού και εστιασμένης ψυχολογικής παρέμβασης υγείας. Στην τελική φάση διαμορφώθηκε νέο ερωτηματολόγιο για τη χρήση καπνού και αλκοόλ προκειμένου να γίνει επανέλεγχος σχετικά με την πρόθεση και τη συμπεριφορά των ατόμων, αξιολογώντας τις διαφοροποιήσεις συγκριτικά με την πρώτη ερευνητική φάση και την επίδραση των ενδιάμεσων παρεμβάσεων. Αποτελέσματα: Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με το πρόγραμμα IBM SPSS Statistics 21. Χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές της περιγραφικής στατιστικής, η πολυμεταβλητή τεχνική της παραγοντικής ανάλυσης, ο χ2 έλεγχος ανεξαρτησίας και ο υπολογισμός των odds ratio, οι στατιστικοί έλεγχοι t-test και ANOVA, o υπολογισμός του συντελεστή συσχέτισης και η τεχνική της λογιστικής παλινδρόμησης. 12 Οι στάσεις είναι ο πρωταρχικός άξονας επίδρασης στη συμπεριφορά καπνίσματος και χρήσης αλκοόλ. Επομένως, σε προγράμματα παρέμβασης ιδιαίτερη εστίαση θα πρέπει να επιδειχθεί, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνάς μας, στην αλλαγή στάσεων. Οι παρεμβάσεις υπήρξαν συνολικά πιο αποτελεσματικές στην κατανάλωση αλκοόλ, ανεξαρτήτως τύπου ποτού, σε σύγκριση με το κάπνισμα, αν και σημειώθηκε μια τάση μείωσης επίσης του καπνίσματος. Ανάμεσα στους δύο τύπους ενδιάμεσης παρέμβασης υπερτέρησε σε αποτελεσματικότητα αυτή της ψυχολογικής παρέμβασης υγείας, τόσο σχετικά με το κάπνισμα όσο και με το αλκοόλ. Συμπεράσματα: Η εφαρμογή των κατασκευασθέντων ερευνητικών εργαλείων και των παρεμβάσεων της έρευνας, καθώς και των νέων εξειδικευμένων παραγόντων που προέκυψαν από τη συγκεκριμένη μελέτη, θα ήταν χρήσιμη στο πλαίσιο βέλτιστων πρακτικών πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης για την υγεία σε συνδυασμό με την ακαδημαϊκή κοινότητα.