Η εκπαίδευση στη μεγάλη οθόνη: Μία μελέτη της κινηματογραφικής αναπαράστασης του μαθητικού ρόλου

Abstract

Η κινηματογραφική εικόνα του μαθητή συχνά περιγράφεται ως «ανατρεπτική» και σε κάποιο βαθμό ασύμβατη με την κοινωνική πραγματικότητα, εκφράζοντας παράλληλα την αμφισβήτησή του απέναντι στα στερεότυπα της εποχής. Η παρούσα διδακτορική διατριβή επιχειρεί να χαρτογραφήσει την εικόνα του μαθητικού ρόλου στον παγκόσμιο κινηματογραφικό χάρτη και τη θέση του στον εκπαιδευτικό θεσμό, φωτίζοντας παραμέτρους που δεν καλύπτονται επαρκώς από τη διεθνή και ελληνική βιβλιογραφία, όπως είναι για παράδειγμα, η κινηματογραφική γλώσσα που χρησιμοποιεί ο εκάστοτε σκηνοθέτης (ύφος, μορφή, αφήγηση). Ταυτοχρόνως, επιχειρείται να αναλυθεί και να τεκμηριωθεί, τόσο σε κοινωνιολογικό όσο και σε παιδαγωγικό επίπεδο, η αλληλεπίδραση μεταξύ του κινηματογραφικού λόγου των ταινιών (αισθητικές επιρροές) και του ιστορικού, οικονομικού, πολιτισμικού και κοινωνικοπολιτικού πλαισίου κάθε εποχής (συγκείμενο). Εξετάζεται ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο ο κινηματογράφος επηρεάζει αυτά τα πλαίσια, αλλά και πώς διαμορφώνεται από τις επιδράσεις τους, αναδεικνύοντας τη δυναμική σχέση μεταξύ τέχνης, εκπαίδευσης και κοινωνικού γίγνεσθαι.

Για τους παραπάνω σκοπούς, επιλέγεται προς ανάλυση ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα ταινιών (12 συνολικά) από χώρες του Τρίτου Κόσμου (Κίνα, Ινδία, Ιράν, Νότια Κορέα), της Ευρώπης (Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Μεγάλη Βρετανία) και της Αμερικής (Η.Π.Α.), ώστε να διερευνηθεί η βαθύτερη σχέση του κινηματογράφου με την εκπαίδευση. Η αναζήτηση της εκπαίδευσης στον κινηματογράφο συμβάλει στην ανάδυση ενός ανερχόμενου είδους ταινιών (School Movies), όπου μέσω της σημασιολογικής, συντακτικής και πραγματολογικής προσέγγισης του Altman, εντοπίζονται τα κύρια σημασιολογικά και συντακτικά του στοιχεία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο τύπος και το μοτίβο του μαθητικού ρόλου αναδεικνύονται σε κινηματογραφικό επίπεδο λαμβάνοντας υπόψη τους το κοινωνικό, πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο της εποχής, κατά την οποία πραγματοποιείται η παραγωγή της εκάστοτε ταινίας.

Μέσα από την προσέγγιση του Altman, καθίσταται αντιληπτό ότι τα School Movies αποτυπώνουν εκπαιδευτικά συστήματα και τύπους δασκάλων και μαθητών, στοιχεία που διερευνώνται διεξοδικά στο πλαίσιο της παρούσας διατριβής. Ως εκ τούτου, ο μαθητικός ρόλος αναπαρίσταται στον κινηματογράφο ακολουθώντας τις βασικές αρχές και τα χαρακτηριστικά που ορίζει το είδος των School Movies. Ο ρόλος του μαθητή εξετάζεται μέσα σʼ ένα ενδεδειγμένο σώμα ταινιών του είδους, οι οποίες λειτουργούν ως πρότυπα για την περαιτέρω διερεύνηση του πολύπτυχου έργου της αναπαράστασής του σε διάφορα εκπαιδευτικά, κοινωνικά, πολιτικά και πολιτισμικά συστήματα ανάλογα με τη χώρα προέλευσης.