Νέοι μεταρρυθμιστικοί θεσμοί και πολιτικές για τη βελτίωση και την αναβάθμιση της οργάνωσης και της διοίκησης των ΟΤΑ. Η περίπτωση της αιρετής περιφέρειας πελοποννήσου

Abstract

Από μια πρώτη γωνία θέασης του τίτλου, γίνεται σαφές ότι η διπλωματική εργασία πραγματεύεται ένα σύνθετο και πολυδιάστατο ζήτημα. Επιχειρεί να αναλύσει την Πολιτική των Μεταρρυθμίσεων η οποία ιστορικά συνοδεύεται και υποστηρίζεται από θεσμικούς, νομικούς και τεχνοκρατικούς μηχανισμούς στο πεδίο των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καθώς και στο τμήμα εκείνο της Κεντρικής Διοίκησης του Κράτους το οποίο αφορά στις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις. Και τούτο γιατί οι ΟΤΑ και η Αποκεντρωμένη Διοίκηση συνιστούν μέρη ή υποσύνολα του ευρύτερου Διοικητικού Συστήματος και κατ΄ επέκταση του Πολιτικού Συστήματος της χώρας στο πλαίσιο του Πολιτεύματος όπως αυτό κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα της Ελλάδας και το παράγωγο Δίκαιο. Οι αναγκαιότητα των μεταρρυθμίσεων γενικότερα και, πιο ειδικά, των μεταρρυθμίσεων και των αλλαγών στο δημόσιο χώρο των ΟΤΑ και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, δεν είναι ούτε ένα στατικό αλλ΄ ούτε ένα τυχαίο γεγονός. Οι μεταρρυθμίσεις επέρχονται και επιβάλλονται με την πάροδο του χρόνου όταν ωριμάσουν οι προαπαιτούμενες αντικειμενικές προϋποθέσεις σε σχέση με τις εκάστοτε επικρατούσες ιστορικο-κοινωνικές συνθήκες. Όπως συνέβη σε όλα τα κράτη του κόσμου κατά τις διάφορες ιστορικές περιόδους αναφοράς, το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα αναφορικά με το Διοικητικό Σύστημα της χώρας και πιο ειδικά με τους ΟΤΑ από τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους το 1828 μέχρι σήμερα. Θεσμοθετήθηκαν και νομιμοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις και αλλαγές κατά κύματα και δέσμες σε διάφορες περιόδους της μετα-οθωμανικής Ελληνικής Ιστορίας. Ιστορικός σταθμός αναφοράς των μεταρρυθμίσεων είναι το Σύνταγμα του 1975 όπου θεσμοθετήθηκαν οι δυο (τότε) βαθμοί αυτοδιοίκησης καθώς και το αποκεντρωμένο τμήμα του Διοικητικού Συστήματος της χώρας. Έκτοτε επήλθαν σταδιακά σημαντικές αλλαγές ή κύματα αλλαγών στους Δήμους και στις Κοινότητες, στις (Κρατικές) Νομαρχίες και στις (αιρετές) Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις, στη θεσμοθέτηση των Κρατικών Περιφερειών και πρόσφατα στις (αιρετές) Περιφέρειες. Πολιτικές αλλαγών που συνοδεύτηκαν από θεσμικές και νομικές μεταρρυθμίσεις καθώς και από τεχνοκρατικές μεθόδους στον τρόπο διοίκησης του Δημόσιου Τομέα όπου ανήκουν οι ΟΤΑ και οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις. Όλα τα κύματα των μεταρρυθμίσεων από το 1975 και μετά έχουν ως άξονα αναφοράς τη συνεχή πορεία ενσωμάτωσης της χώρας στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι κατά τις διάφορες φάσεις διεύρυνσης και εμβάθυνσης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος που συνοδεύονταν από την εναρμόνιση της χώρας με τις Ευρωπαϊκές Πολιτικές και με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο στο πλαίσιο των οποίων αναπτύχθηκαν χρηματοδοτικά εργαλεία και χρηματοπιστωτικοί μηχανισμοί πραγμάτωσης των αλλαγών προς όφελος των ΟΤΑ και της Κεντρικής Διοίκησης διαμέσου των Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων. Μια ιστορική διαδρομή της Ελλάδας στο πλαίσιο των ad hoc διεργασιών η οποία συμπυκνώνεται στον όρο Εξευρωπαϊσμός (ευρωπαϊκοποίηση). Η κατάσταση των μεταρρυθμίσεων σήμερα αποτυπώνεται στο νεοπαγές Πρόγραμμα Καλλικράτης το οποίο αφορά στη Νέα Περιφερειοποίηση με τους Καλλικράτειους Δήμους και τις αιρετές Περιφέρειες σε συνδυασμό με την Αποκεντρωμένη Διοίκηση της χώρας. Εκ των πραγμάτων και όπως συμβαίνει πάντοτε με τις μεταρρυθμίσεις, το Πρόγραμμα Καλλικράτης που θεσμοθετήθηκε στην αρχή και συνεχίζει να λειτουργεί εν μεσω της πολυθεματικής κρίσης, διανύει την πρώτη τριετή περίοδο της πιλοτικής εφαρμογής του και επιδέχεται βελτιώσεων και αλλαγών στις οποίες θα πρέπει να συνεκτιμηθούν και οι εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και σε εθνικό επίπεδο αναφοράς. Οι ανάγκη των βελτιώσεων του Προγράμματος Καλλικράτης καθίσταται επίκαιρη από το γεγονός ότι πολύ σύντομα θα διενεργηθούν οι εκλογές για την ανάδειξη των οργάνων των ΟΤΑ που θα είναι 5ετούς θητείας, όπου το Πρόγραμμα Καλλικράτης θα διανύσει το δεύτερο κύκλο της ζωής του, σε συνδυασμό με τις εκλογές για την ανάδειξη των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης των δυο εκλογικών διαδικασιών και της επίδρασης που αμφότερες έχουν επί της θεματολογίας που αφορά στην αποτίμηση των πραγμάτων και στις εξελίξεις στο Διοικητικό Σύστημα της χώρας, είναι ιστορικά αναγκαίο να διατυπωθούν μέτρα για την αναβάθμιση της Οργάνωσης και τη βελτίωση της Διοίκησης των Καλλικράτειων ΟΤΑ καθώς και για τη βελτίωση των σχέσεων που έχουν με την Αποκεντρωμένη και την Κεντρική Διοίκηση της χώρας. Τα μέτρα πρέπει να υπηρετούν ένα διπλό στόχο. Αφενός τη στόχευση για την ανακοπή των δυσμενών επιπτώσεων της κρίσης στις χωρικές ενότητες των ΟΤΑ και, αφετέρου την προσπάθεια όπως οι ΟΤΑ να καταστούν μηχανισμοί δρομολόγησης νέων εγχειρημάτων που θα συμβάλουν στη σταδιακή επάνοδο της χώρας στον οδικό χάρτη για την ανάκαμψη. Η Περιφέρεια Πελοποννήσου η οποία έχει ως στρατηγικό σκοπό να καταστεί μια αναπτυγμένη Ευρωπαϊκή Περιφέρεια με χρονικό ορίζοντα το 2020, αποτελεί ένα παράδειγμα (case study) των ζητημάτων που πραγματεύεται η διπλωματική εργασία.