Διερεύνηση στάσεων και συμπεριφορών υγείας εφήβων

Abstract

Εισαγωγή: Η εφηβική ηλικία αποτελεί εκείνη τη φάση της ανθρώπινης ανάπτυξης κατά την οποία εδραιώνονται και υιοθετούνται συμπεριφορές, στάσεις και πεποιθήσεις που αφορούν στην υγεία, οι οποίες συνήθως παγιώνονται και ακολουθούν τα άτομα και στην ενήλικη ζωή τους. Η διαμόρφωση υγιεινών συμπεριφορών για την αποφυγή επιβλαβών για την υγεία έξεων αποτελεί έναν εκ των κύριων στόχων της προαγωγής της υγείας στον παιδικό και εφηβικό πληθυσμό, με απώτερο σκοπό να διαμορφώσει και να θεμελιώσει θετικές για την υγεία πεποιθήσεις και στάσεις στην ενήλικη ζωή. Σκοπός: Η διερεύνηση των στάσεων και συμπεριφορών που επηρεάζουν την υγεία των εφήβων ηλικίας 14-18 ετών του νομού Κορινθίας. Ειδικότερα, επιδιώκεται η ανεύρεση του επιπολασμού με τον οποίο εμφανίζονται οι διάφορες συμπεριφορές υγείας στους εφήβους και η αναζήτηση των πιθανών παραγόντων που επιδρούν στην εμφάνιση εφηβικών συμπεριφορών κινδύνου που σχετίζονται με τις βασικές αιτίες νοσηρότητας και διαταραχών της σωματικής και ψυχοκοινωνικής υγείας των νέων σήμερα. Υλικό-Μέθοδος: Η παρούσα ερευνητική εργασία είναι μη πειραματική, περιγραφική με χαρακτήρα επισκόπησης και συγχρονικό σχεδιασμό. Οι συμπεριφορές υγείας που μελετήθηκαν προσανατολίστηκαν σε εννέα θεματικές ενότητες: χρήση αλκοόλ, διαιτητικές συνήθειες, υγιεινή, ψυχική υγεία, φυσική δραστηριότητα, προστατευτικοί παράγοντες, σεξουαλική συμπεριφορά, χρήση καπνού, βία και ατυχήματα. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 92 έφηβοι ηλικίας 14-18 ετών που φοιτούν στις τάξεις Γυμνασίου και Λυκείου του νομού Κορινθίας. Η συλλογή του εμπειρικού υλικού πραγματοποιήθηκε με τη χρήση ερωτηματολογίου που περιελάμβανε μια κλίμακα 71 ερωτήσεων κλειστού τύπου για την ανίχνευση των στάσεων των εφήβων. Τα δεδομένα αναλύθηκαν με τη μέθοδο της περιγραφικής στατιστικής και της διασταυρωμένης πινακοποίησης με τη στατιστική δοκιμασία Chi Square Test. Για τη σύγκριση ποσοτικών μεταβλητών μεταξύ δύο ομάδων χρησιμοποιήθηκε το t στατιστικό τεστ ανεξάρτητων δειγμάτων, ενώ μεταξύ περισσότερων από δύο ομάδων χρησιμοποιήθηκε ο παραμετρικός έλεγχος ανάλυσης διασποράς ANOVA. Προκειμένου να ελεγχθεί η ύπαρξη γραμμικής σχέσης μεταξύ των ποσοτικών μεταβλητών, χρησιμοποιήθηκε ο παραμετρικός συντελεστής συσχέτισης του Pearson. Η στατιστική ανάλυση των αποτελεσμάτων έγινε με το πρόγραμμα SPSS 22.0. Αποτελέσματα: Σχεδόν εννέα στους δέκα εφήβους (89,1%) έχουν δοκιμάσει κάποιο αλκοολούχο ποτό μέχρι σήμερα στη ζωή τους, ενώ πρώιμη έναρξη κατανάλωσης οινοπνεύματος (≤13 ετών) δήλωσε το 26,8% του δείγματος. Ποσοστό 6,5% ανέφερε υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (>5 ποτά την ημέρα), κατά τη διάρκεια του τελευταίου μήνα. Σχεδόν ένας στους πέντε εφήβους (17,5%) ήταν υπέρβαρος (αναλογία αγόρια προς κορίτσια 5:1), αλλά όχι παχύσαρκος. Οι έφηβοι ανέφεραν κατανάλωση φρούτων (89,1%), λαχανικών (95,6%) και πρόσληψη αναψυκτικών (73,9%) τουλάχιστον μία φορά την ημέρα, καθώς και κατανάλωση fast food (60,9%) τουλάχιστον μία ημέρα την εβδομάδα. Βουρτσίζουν καθημερινά τα δόντια τους (100%), πλένουν πάντα τα χέρια τους πριν το φαγητό (73,9%) και μετά τη χρήση της τουαλέτας (80,4%), κάνοντας χρήση σαπουνιού (84,8%). Τους τελευταίους 12 μήνες ένιωσαν συναισθήματα μοναξιάς (56,6%), είχαν έντονες ανησυχίες (32,6%) που τους κράτησαν άυπνους, παρουσίασαν αυτοκτονικό ιδεασμό (8,7%), ενώ ανέφεραν την ύπαρξη δύο ή περισσότερων στενών φίλων (91,4%). Ποσοστό 13% ανέφερε καθημερινή φυσική δραστηριότητα την τελευταία εβδομάδα (13%), ενώ το 63% δήλωσε καθιστικές δραστηριότητες από 1-4 ώρες την ημέρα. Σχεδόν τρεις στους δέκα εφήβους (28,3%) είχαν τουλάχιστον μία ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή στη ζωή τους, δήλωσαν χρήση προφυλακτικού (92,3%) αλλά και άλλης μεθόδου αντισύλληψης (23,1%). Το 34,8% των εφήβων έχουν δοκιμάσει το κάπνισμα, αλλά μόνο το 13% είναι ενεργοί καπνιστές, κάνοντας χρήση και άλλων προϊόντων καπνού εκτός από τσιγάρα. Δέκα έφηβοι (10,9%) ανέφεραν ότι έχουν δεχτεί σωματική επίθεση και ενεπλάκησαν σε καβγά τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, ενώ ένας στους τέσσερις (25%) κάποιον σοβαρό τραυματισμό τουλάχιστον μία φορά. Επίσης, σχεδόν ένας στους δέκα εφήβους (13%) ανέφερε πως έπεσε θύμα εκφοβισμού τον τελευταίο μήνα. Μεταξύ αυτών, αναφέρθηκαν τέσσερις περιπτώσεις εκφοβισμού καθημερινά. Συμπεράσματα: Η εφηβεία είναι μια μοναδική περίοδος της ζωής, γεμάτη αλλαγές και προκλήσεις, αλλά και κινδύνους και προβληματικές συμπεριφορές. Τονίζεται η αξία της επιτήρησης των συμπεριφορών υγείας των νέων της χώρας μας μέσω συνεχών ερευνητικών διαδικασιών. Κρίνεται απαραίτητη η αξιόπιστη καταγραφή με έγκυρα εργαλεία των συμπεριφορών υγείας που οι νέοι τείνουν να υιοθετήσουν σήμερα. Μια τέτοια καταγραφή με συντονισμένο και τακτικό τρόπο απαιτείται στο πλαίσιο αποτύπωσης της υπάρχουσας κατάστασης, εκτίμησης των αναγκών, προσδιορισμού απώτερων στόχων, καθώς και στον σχεδιασμό αποτελεσματικών προγραμμάτων προαγωγής υγείας. Η έγκυρη και έγκαιρη πληροφόρηση, καθώς και η εκπαίδευση στο περιβάλλον του σχολείου με βιωματικό και διαδραστικό τρόπο, μπορεί να βοηθήσει στην αλλαγή των αρνητικών συμπεριφορών και στη βελτίωση της προσωπικότητας των εφήβων.