Διερεύνηση μυοσκελετικών κακώσεων σε νοσηλευτές χειρουργείου και αποτελεσματικότητα εκπαιδευτικής παρέμβασης για την πρόληψη και αντιμετώπισή τους

Abstract

Εισαγωγή: Το χειρουργείο αποτελεί ένα ιδιαίτερο περιβάλλον έντασης εργασίας στο χώρο του νοσοκομείου. Μελέτες έχουν αποτυπώσει τη συσχέτιση των εργασιακών παραγόντων κινδύνου για μυοσκελετικές κακώσεις στο νοσηλευτικό προσωπικό, όμως ελάχιστες έχουν διερευνήσει τη σχέση τους με τους περιεγχειρητικούς νοσηλευτές και το επιστημονικό αυτό κενό κάλυψε η παρούσα διατριβή. Σκοπός: Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν να διερευνηθεί και στη χώρα μας ο επιπολασμός των μυοσκελετικών παθήσεων στους περιεγχειρητικούς νοσηλευτές, να εκτιμηθούν οι επαγγελματικοί παράγοντες κινδύνου, καθώς επίσης να διερευνηθούν οι γνώσεις και αντιλήψεις τους για τα μυοσκελετικά προβλήματα και πόσο αυτές βελτιώνονται έπειτα από μια εκπαιδευτική παρέμβαση. Υλικό και Μέθοδος: Στην έρευνα συμμετείχαν 402 περιεγχειρητικοί νοσηλευτές, που εργάζονταν σε δημόσια νοσοκομεία της Ελλάδας και 134 οι οποίοι αποτέλεσαν το δείγμα της εκπαιδευτικής παρέμβασης. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν ανώνυμα αυτοσυμπληρούμενα ερωτηματολόγια, ένα για την διερεύνηση του επιπολασμού και των επιβαρυντικών παραγόντων των μυοσκελετικών παθήσεων στο χώρο του χειρουργείου το οποίο αποτελούνταν από τρία μέρη (διερεύνηση μυοσκελετικών συμπτωμάτων, περιγραφή της εργασίας, ψυχομετρική αξιολόγηση) και ένα για τη διερεύνηση γνώσεων. Οι απαντήσεις από τα ερωτηματολόγια καταχωρήθηκαν σε προσωπικό υπολογιστή στο στατιστικό πακέτο για τις κοινωνικές επιστήμες (SPSS, έκδοση 19). Για τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν οι εξής δοκιμασίες: το το Wilcoxonsignedtest, το McNemartest, το Pearson’sχ2test ή το Fisher'sexacttest, το Mann-Whitneytest, το Pairedt-test, το Student’st-test, η ανάλυσης διασποράς και η διόρθωση Bonferroni, ο συντελεστής συσχέτισης του Spearman και η πολλαπλή βηματική γραμμική παλινδρόμηση. Το επίπεδο σημαντικότητας τέθηκε στο 0,05. Αποτελέσματα: Η μέση ηλικία των περιεγχειρητικών νοσηλευτών του δείγματος ήταν 42,3 έτη (SD=7,8 έτη), με υψηλό ποσοστό (78,7%) να είναι γυναίκες. Το 88% ήταν εργαλειοδότες και το 88,4% νοσηλευτές κίνησης. Τα πιο συνηθισμένα προβλήματα που αναφέρθηκαν ήταν η εργασία στην ίδια θέση για μεγάλες χρονικές περιόδους (73,8%), η μετακίνηση και ανύψωση βαρέων αντικειμένων και εξοπλισμού (71,0%), η παραμονή τους στην εργασία, ενώ αισθάνονταν πόνο (70,8%), η εργασία σε περίεργη άβολη θέση (63,8%) και η εργασιακή απασχόληση για πολλές ώρες ή σε βάρδιες (63,3%). Επιπλέον 61,0% των συμμετεχόντων ανέφερε κατά το τελευταίο έτος μυοσκελετικά συμπτώματα στην οσφυϊκή μοίρα, 54,6% στην αυχενική, 41,0% στον ώμο, 34,4% στο γόνατο και 33,1% στον καρπό. Όσον αφορά τις τελευταίες 7 ημέρες το 43,0% των συμμετεχόντων ανέφερε μυοσκελετικά συμπτώματα στην οσφυϊκή μοίρα, 33,3% στην αυχενική, 24,2% στον ώμο, 18,0% στο γόνατο και 17,4% στην πλάτη. Οι υποκλίμακες «Περιβάλλον» και «Προσωπικές προτιμήσεις» είχαν υψηλότερες τιμές και στις δύο κλίμακες κατάταξης και βαθμολόγησης, αναφέροντας ότι είχαν μεγαλύτερη σημασία. Οι υποκλίμακες «Εργαλεία και μέσα» και «Πολιτικές και διαδικασίες χειρουργείου» είχαν χαμηλότερη βαθμολογία υποδεικνύοντας ότι ήταν μικρότερης σημασίας. Όσον αφορά τις υποκλίμακες «Περιβάλλον», «Θερμοκρασία» και «Ομάδα εργασίας» είχαν παρόμοια κατάταξη. Η «Διαρρύθμιση του χειρουργείου» κατετάγη ως σημαντική και η «Διοικητική καθυστέρηση» ως λιγότερο σημαντική. Όσον αφορά την υποκλίμακα «Προσωπικές προτιμήσεις» το «Καθιστός/Όρθιος» κατετάγη ως το πιο σημαντικό. Επιπροσθέτως 134 περιεγχειρητικοί νοσηλευτές έλαβαν μέρος σε μια εκπαιδευτική παρέμβαση. Μετά τη λήξη της όλοι οι παράγοντες επηρέαζαν περισσότερο την εργασία των συμμετεχόντων. Εξαίρεση αποτέλεσαν η ταχύρυθμη εργασία, οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες και η έλλειψη προσωπικού που δεν είχαν καμία αλλαγή γιατί αναγνωρίστηκαν ως σημαντικοί από την αρχή. Μετά την παρέμβαση οι περιεγχειρητικοί νοσηλευτές υποστήριξαν ότι γνώριζαν περισσότερα για τις μυοσκελετικές παθήσεις, την εργονομία και τη χειρωνακτική διακίνηση φορτίων, από ότι γνώριζαν πριν. Τα ποσοστά των σωστών απαντήσεων κυμαίνονταν πριν την παρέμβαση από 10,5% έως 95,55 και μετά από 61,4% έως 100%. Οι γυναίκες είχαν σημαντικά μεγαλύτερη αύξηση στη βαθμολογία γνώσεων, δηλαδή απέκτησαν σημαντικά περισσότερες γνώσεις μετά την παρέμβαση, σε σύγκριση με τους άντρες. Επίσης, η αύξηση της βαθμολογίας ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στους νοσηλευτές που ήταν κάτω από 30 ετών, σε σύγκριση με τους νοσηλευτές που ήταν άνω των 40 ετών (p=0,004). Η αύξηση των γνώσεων ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στους νοσηλευτές που δεν είχαν δεύτερο πτυχίο και η αύξηση της βαθμολογίας ήταν σημαντικά μεγαλύτερη στους νοσηλευτές που εργάζονταν στον παρόντα χώρο το πολύ 4 έτη, σε σύγκριση με τους νοσηλευτές που εργάζονταν πάνω από 10 έτη (p=0,039). Αντίθετα, σημαντικά μικρότερη ήταν η αύξηση της βαθμολογίας γνώσεων στους νοσηλευτές που αναγνώριζαν όλους τους παράγοντες κινδύνου στη δουλειά τους για μυοσκελετικές παθήσεις, καθώς και σε αυτούς που κατανοούσαν ότι είναι πολύ σημαντικό να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης. Συμπεράσματα: Η μελέτη αποτύπωσε έναν υψηλό επιπολασμό μυοσκελετικών παθήσεων στους Έλληνες περιεγχειρητικούς νοσηλευτές. Επιβεβαίωσε ότι το περιβάλλον εργασίας στο χειρουργείο και οι δραστηριότητες που εκτελούνται από τους περιεγχειρητικούς νοσηλευτές, όπως η παρατεταμένη εργασία από την ίδια θέση για μεγάλο χρονικό διάστημα, η μετακίνηση και ανύψωση βαρέων αντικειμένων και εξοπλισμού, η άβολη θέση εργασίας και η για πολλές ώρες εργασιακή απασχόληση ή σε βάρδιες, είναι τα κύρια προβλήματα που συμβάλλουν καθημερινά στην δημιουργία και την επικράτηση των μυοσκελετικών παθήσεων. Η παρούσα διατριβή κατέδειξε ότι μία εκπαιδευτική παρέμβαση μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις γνώσεις και δεξιότητες των περιεγχειρητικών νοσηλευτών και να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στην πρόληψη και αντιμετώπιση των μυοσκελετικών παθήσεων.