Ποσοτική και ποιοτική ανάλυση της αντιφατικής στάσης του Ζαχαρία Παπαντωνίου απέναντι στο γυναικείο φύλο και τον φεμινισμό, όπως καταγράφεται στο αναγνωστικό Τα ψηλά βουνά, στα δημοσιογραφικά του δοκίμια και στα διηγήματά του

Abstract

Για την πραγμάτευση του παραπάνω θέματος διερευνήθηκε η γυναικεία παρουσία και η διαχείριση του γυναικείου ζητήματος στο συγγραφικό έργο του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Συγκεκριμένα, μελετήθηκε η κραυγαλέα αντίφαση μεταξύ αφενός της απουσίας νεαρών γυναικείων χαρακτήρων (κοριτσιών/μαθητριών) στο αναγνωστικό Τα Ψηλά Βουνά και αφετέρου της σε γενικές γραμμές φιλοφεμινιστικής στάσης, που τηρεί στα δημοσιευμένα στον τύπο της εποχής χρονογραφήματά του. Επίσης, ερευνήθηκε η παρουσία του γυναικείου φύλου στα διηγήματά του. Ειδικότερα, χρησιμοποιώντας ποσοτικές και ποιοτικές μεθόδους στο πλαίσιο της σωματοκειμενικής υφολογίας (corpus stylistics), αναλύθηκαν αντιπαραβολικά τρία σώματα κειμένων (αναγνωστικό, δημοσιογραφικά κείμενα με θέμα τις γυναίκες, διηγήματα), με σκοπό να δοθούν απαντήσεις στα εξής ερωτήματα: Πώς καταγράφεται ποσοτικά η παρουσία της γυναίκας όλων των ηλικιών στα τρία αυτά είδη πηγών; Πώς αποκρυσταλλώνεται στα κείμενα του Παπαντωνίου η στάση του απέναντι στα θέματα των γυναικών της εποχής; Δεδομένης της προοδευτικής οπτικής του στα γυναικεία ζητήματα, όπως αντικατοπτρίζεται στα χρονογραφήματά του, διαφοροποιούνται εντέλει οι απόψεις του από τα παραδοσιακά καθιερωμένα στερεότυπα για τα φύλα, και σε ποιο βαθμό; Πώς αναπαριστά – μυθοπλαστικά και δημοσιογραφικά – και πώς κρίνει τη ζωή των γυναικών και την κοινωνική τους θέση; Πώς απεικονίζεται η στάση των γυναικών απέναντι στο πατριαρχικά δομημένο γίγνεσθαι, ιδίως οι τρόποι με τους οποίους είτε αποδέχονται την κρατούσα κατάσταση είτε αντιστέκονται σε αυτήν και διεκδικούν αλλαγές; Έγινε μια προσπάθεια να εξηγηθεί η αντίφαση μεταξύ της παντελούς έλλειψης προτύπου για τα κορίτσια στο σχολικό αναγνωστικό και της ευμενούς προς το γυναικείο φύλο στάσης του στο δημοσιογραφικό του έργο. Για τον σκοπό αυτό, έγινε λεπτομερής ποσοτική και ποιοτική αναδίφηση στα χρονογραφήματά του, ώστε να αναζητηθούν τυχόν γλωσσικά/υφολογικά στοιχεία τα οποία μαρτυρούν βαθιά ριζωμένες στερεοτυπικές προκαταλήψεις, που έχουν διατηρηθεί ανέπαφες από το άγγιγμα των φιλελεύθερων ευρωπαϊκών αντιλήψεων της εποχής, λαμβάνοντας υπόψη το καταστασιακό (κοινωνικό, οικονομικό, εκπαιδευτικό) πλαίσιο των αρχών του 20ού αιώνα, τη θέση των Ελληνίδων και τη γένεση του φεμινιστικού κινήματος, καθώς και στοιχεία του βίου του Ζαχαρία Παπαντωνίου.