Σχεδιασμός και ανάπτυξη πληροφοριακού συστήματος με τη χρήση της τεχνολογίας των γεωγραφικών πληροφοριακών συστημάτων (GIS) για τη διερεύνηση κοινωνικο-οικονομικών δείκτων που επηρεάζουν το επίπεδο υγείας ηλικιωμένων

Abstract

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση των κοινωνικο-οικονομικών δεικτών που επηρεάζουν το επίπεδο υγείας των ηλικιωμένων, ενώ οι επιμέρους στόχοι είναι: i) Η καταγραφή του σημερινού προφίλ των ηλικιωμένων στα ΚΑΠΗ της χώρας, όπως διαμορφώνεται στην περίοδο της οικονομικής κρίσης. ii) Η διερεύνηση της αντίληψης των ηλικιωμένων για τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην κατάσταση υγείας τους και στον τρόπο ζωής τους. iii) Η αξιολόγηση των παραγόντων που διαμορφώνουν την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων. iv) Η διερεύνηση του βαθμού συσχέτισης των κοινωνικο-οικονομικών δεικτών με την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων της έρευνας. v) Η διερεύνηση της διαφοροποίησης του βαθμού συσχέτισης των κοινωνικο-οικονομικών δεικτών με την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων. Δεδομένης της χρησιμότητας των Γεωγραφικών Πληροφοριακών Συστημάτων (GIS) και της εφαρμογής τους στους χώρους της σωματικής υγείας, της ψυχικής υγείας, των υπηρεσιών υγείας και της γενικότερης διαχείρισης του περιβάλλοντος για την υγεία, τα αποτελέσματα της έρευνας αποτυπώνονται ως γραφήματα στις αντίστοιχες γεωγραφικές θέσεις στους χάρτες, παρέχοντας στον ενδιαφερόμενο πλήρη εικόνα της γεωγραφικής κατανομής των κοινωνικο-οικονομικών δεικτών που επηρεάζουν το επίπεδο υγείας των ηλικιωμένων. Για τη συλλογή των δεδομένων και την απάντηση των ερευνητικών ερωτημάτων έγινε διανομή ερωτηματολογίων που απευθύνονταν στους ηλικιωμένους διάφορων ΚΑΠΗ. Συμπληρώθηκαν συνολικά 897 ερωτηματολόγια. Το χρονικό διάστημα πραγματοποίησης της έρευνας ήταν μεταξύ των μηνών Μαρτίου του 2015 και Ιουλίου του 2016. Eφαρμόστηκαν μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής (υπολογισμός ποσοστών και κατανομών συχνοτήτων, δεικτών κεντρικής τάσης, διασποράς), προκειμένου να παρουσιαστούν τα δεδομένα της μελέτης και να εξαχθούν συμπεράσματα που αφορούν στον υπό ερεύνηση πληθυσμό. Η εισαγωγή και η επεξεργασία των δεδομένων έγινε με το στατιστικό πακέτο SPSS 23, όπου πραγματοποιήθηκε τόσο η γραφική απεικόνιση των αποτελεσμάτων όσο και όλοι οι επαγωγικοί στατιστικοί έλεγχοι. Σχετικά με την ύπαρξη συσχετίσεων μεταξύ των δημογραφικών χαρακτηριστικών με τις πτυχές της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων διαπιστώνεται ότι: α) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι ηλικίες κάτω των 70 ετών αντιλαμβάνονται και διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με τις ηλικίες 70 – 80 ετών, οι οποίες με τη σειρά τους διαβιούν ποιοτικά καλύτερα από τις ηλικίες άνω από 80 ετών, β) δεν διαπιστώνεται ότι υπάρχει στατιστικά αποδεκτή σχέση μεταξύ της οικογενειακής κατάστασης και των πτυχών της ποιότητας ζωής. Σχετικά με την ύπαρξη συσχετίσεων μεταξύ των κοινωνικών χαρακτηριστικών με τις πτυχές της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων διαπιστώνεται ότι: α) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι διαμένοντες σήμερα σε αστικές περιοχές αντιλαμβάνονται και διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που διαμένουν σε ημιαστικές περιοχές, οι οποίοι με τη σειρά τους διαβιούν ποιοτικά καλύτερα από αυτούς που διαμένουν σε αγροτικές περιοχές, β) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι διαμένοντες στο παρελθόν σε αστικές περιοχές αντιλαμβάνονται και διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που διέμεναν σε ημιαστικές περιοχές, οι οποίοι με τη σειρά τους διαβιούν ποιοτικά καλύτερα από αυτούς που διέμεναν σε αγροτικές περιοχές, γ) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι κάτοχοι τίτλων ανώτερης βαθμίδας εκπαίδευσης αντιλαμβάνονται και διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που κατέχουν τίτλους χαμηλότερης βαθμίδας. Σχετικά με την ύπαρξη συσχετίσεων μεταξύ των οικονομικών χαρακτηριστικών με τις πτυχές της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων διαπιστώνεται ότι: α) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι έχοντες οικονομική αυτοδυναμία διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που δεν διαθέτουν οικονομική αυτοδυναμία, β) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι έχοντες υψηλότερο ετήσιο εισόδημα αντιλαμβάνονται και διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που έχουν χαμηλότερο, γ) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι όσοι θεωρούν ότι η οικονομική κρίση δεν τους επηρεάζει, αντιλαμβάνονται καλύτερα την ποιότητα ζωής και έχουν την άποψη ότι απολαμβάνουν τη ζωή. Ωστόσο, δεν συσχετίζεται η αντίληψη για τη σημερινή οικονομική κρίση με την αίσθηση ευτυχίας κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Σχετικά με την ύπαρξη συσχετίσεων μεταξύ των χαρακτηριστικών υγείας με τις πτυχές της ποιότητας ζωής των ηλικιωμένων διαπιστώνεται ότι: α) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι έχοντες υγεία που τους επιτρέπει τη δραστηριότητα, διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που δεν διαθέτουν υγεία που να τους επιτρέπει δραστηριότητα, β) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι έχοντες καλή φυσική κατάσταση διαβιούν καλύτερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που δεν διαθέτουν καλή φυσική κατάσταση, γ) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι πάσχοντες από πόνο που τους επηρεάζει την ευημερία διαβιούν χειρότερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που δεν πάσχουν από πόνο, δ) επαληθεύεται η υπόθεση, ότι οι έχοντες προβληματική υγεία που τους περιορίζει στο σπίτι διαβιούν χειρότερα όλες τις πτυχές της ποιότητας ζωής σε σύγκριση με αυτούς που δεν περιορίζονται στο σπίτι για λόγους υγείας. Επιπρόσθετα, διερευνήθηκε η συσχέτιση της Αίσθησης Ποιότητας Ζωής με την Ηλικία ως Δημογραφικό Χαρακτηριστικό, το Μορφωτικό Επίπεδο ως Κοινωνικό Χαρακτηριστικό, την Οικονομική Αυτοδυναμία και το Ετήσιο Εισόδημα ως Οικονομικά Χαρακτηριστικά και τη Φυσική Ενέργεια και την Αίσθηση Υγείας ως Χαρακτηριστικά Υγείας. Προς το σκοπό αυτό δημιουργήθηκε η εξαρτημένη ψευδομεταβλητή με όνομα Αίσθηση Ποιότητας Ζωής, που αποτελείται από το Μέσο Όρο των μεταβλητών Ποιότητα Ζωής, Απόλαυση Ζωής και Αίσθηση Ευτυχίας του ερωτηματολογίου. Η ψευδομεταβλητή συσχετίσθηκε με τις ακόλουθες μεταβλητές και ομάδες μεταβλητών: Η πρώτη συσχέτιση έγινε με τη μεταβλητή Ηλικία. Η δεύτερη συσχέτιση έγινε με τη μεταβλητή Μορφωτικό Επίπεδο. Η τρίτη συσχέτιση έγινε με το ζεύγος των μεταβλητών για τα Οικονομικά Χαρακτηριστικά. Η τέταρτη συσχέτιση έγινε με το ζεύγος των μεταβλητών για τα Χαρακτηριστικά Υγείας. Από την εφαρμογή της γραμμικής παλινδρόμησης είναι προφανές ότι υφίσταται εμφανώς εντονότερη αναλογική σχέση της Αίσθησης Ποιότητας Ζωής με τα Χαρακτηριστικά Υγείας των ερωτώμενων, λιγότερο έντονη αναλογική σχέση της Αίσθησης Ποιότητας Ζωής με τα Οικονομικά Χαρακτηριστικά των ερωτώμενων και ακόμη λιγότερο έντονη αναλογική σχέση της Αίσθησης Ποιότητας Ζωής με την Ηλικία και το Μορφωτικό Επίπεδο, ως Δημογραφικά και Κοινωνικά Χαρακτηριστικά των ερωτώμενων αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι τα ευρήματα των συσχετίσεων αυτών μέσω γραμμικής παλινδρόμησης συνάδουν πλήρως με τις προηγηθείσες συσχετίσεις. Παρατηρείται η σχεδόν πλήρης σύμπτωση των ευρημάτων της έρευνας με τις θεωρητικές προσεγγίσεις της αναφερόμενης βιβλιογραφίας, με εξαίρεση στα στοιχεία της οκογενειακής κατάστασης των ηλικιωμένων και την υπόθεσή ότι οι έγγαμοι, οι χήροι, οι διαζευγμένοι, αυτοί που είναι σε διάσταση και τέλος οι άγαμοι διαβιούν ποιοτικά καλύτερα με τη σειρά αυτή, που ωστόσο δεν διαπιστώνεται ότι υπάρχει στατιστικά αποδεκτή σχέση, πιθανώς λόγω του είδους και του μεγέθους του δείγματος. Ακόμη, διαφαίνεται ότι η αίσθηση της ευτυχίας των ηλικιωμένων της έρευνας κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου δεν συνδέεται αποκλειστικά με τις επιπτώσεις από την οικονομική κρίση, πιθανόν λόγω του είδους και του μεγέθους του δείγματος. Τα στοιχεία της έρευνας αποτυπώνθηκαν ως γραφήματα στις αντίστοιχες γεωγραφικές θέσεις στους χάρτες, παρέχοντας στον ενδιαφερόμενο πλήρη εικόνα της γεωγραφικής κατανομής των οικονομικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών, και κυρίως, της κατάστασης υγείας των ηλικιωμένων ανά περιοχή. Έτσι, οι ενιαφερόμενοι δημόσιοι φορείς και πάροχοι υπηρεσιών υγείας αποκτούν δυνατότητες αμεσότητας στη λήψη αποφάσεων σχετικών με τις απαιτούμενες εκ μέρους τους ενέργειες.