Η Ειδική διδακτική μεθοδολογία γλωσσικών δεξιοτήτων σε μαθητές με νοητικές αναπηρίες στην ενταξιακή δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Abstract

Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η αξιολόγηση εκπαιδευτικών πρακτικών σε μαθητές με νοητικές αναπηρίες της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Κύριος στόχος της έρευνας αποτελεί ο προσδιορισμός της κατάλληλης διδακτικής υποστήριξης των γλωσσικών δεξιοτήτων για τη συγκεκριμένη μαθητική ομάδα ώστε να ενταχθούν στα γενικά σχολεία. Το παιδαγωγικό αυτό ζήτημα εξετάζεται μέσω τριών ερευνητικών ερωτημάτων: (α) κατά πόσο το παιδαγωγικό εργαλείο, Στοχευμένο, Ατομικό, Δομημένο, Ενταξιακό Πρόγραμμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης (ΣΑΔΕΠΕΑΕ), που εφαρμόζεται για τις ανάγκες της παρούσας μελέτης, υποστηρίζει τις γλωσσικές δεξιότητες των μαθητών με νοητικές αναπηρίες, (β) πώς η διαφοροποίηση του παιδαγωγικού υλικού σύμφωνα με νευροαναπτυξιακές περιοχές μαθησιακής ετοιμότητας συντελεί στη μεταβολή της γλωσσικής τους ικανότητας και (γ) πώς το ΣΑΔΕΠΕΑΕ μέσω της αναγνωστικής ετοιμότητας προωθεί την ισότιμη συμμετοχή τους στη σχολική και ευρύτερη κοινότητα. Στο ερευνητικό τμήμα της εργασίας αξιοποιήθηκε η μεικτή έρευνα για την εξαγωγή ποιοτικών και ποσοτικών ευρημάτων. Εφαρμόστηκαν οι μεθοδολογίες της παρατήρησης και της ειδικής διδακτικής παρέμβασης, στο πλαίσιο της έρευνας δράσης σε σχολεία της ελληνικής περιφέρειας. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 10 μελέτες περίπτωσης μαθητών με νοητικές αναπηρίες, καθώς και 130 ενήλικες, οι οποίοι εμπλέκονταν μαθησιακά, κοινωνικά και θεραπευτικά μαζί τους. Τα ερευνητικά εργαλεία που τέθηκαν σε εφαρμογή ήταν ορισμένα έντυπα πρωτόκολλα με Λίστες Ελέγχου Βασικών Δεξιοτήτων, πίνακες excel για την άτυπη παιδαγωγική αξιολόγηση, το σχέδιο στοχευμένης διδακτικής παρέμβασης, το διαφοροποιημένο κειμενικό υλικό, το έντυπο της αξιολόγησης της διδακτικής παρέμβασης και το έντυπο διδακτικής αλληλεπίδρασης με τις καταγραφές των ετεροπαρατηρήσεων και των αυτοπαρατηρήσεων. Ακόμη, χρησιμοποιήθηκαν ορισμένα πρωτόκολλα με ερωτήματα που διευκόλυναν τη λήψη της ημι-δομημένης συνέντευξης με τους γονείς, καθώς και το ερωτηματολόγιο των εμπλεκόμενων ενηλίκων.Στα αποτελέσματα της έρευνας καταγράφηκε ότι το ΣΑΔΕΠΕΑΕ αποτελεί αξιόπιστο παιδαγωγικό εργαλείο για την υποστήριξη μαθητών με νοητικές αναπηρίες σε δεξιότητες ανάγνωσης, γραφής και κατανόησης σε ορισμένα φιλολογικά μαθήματα. Οι διαφοροποιημένες πολυαισθητηριακές δραστηριότητες με έμφαση στις νευροαναπτυξιακές περιοχές του προφορικού λόγου, της ψυχοκινητικότητας, των νοητικών ικανοτήτων και της συναισθηματικής οργάνωσης κατέστησαν το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων νοηματικά προσβάσιμο στους μαθητές. Επίσης, διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές με νοητικές αναπηρίες εντάχθηκαν στη σχολική κοινότητα, διδασκόμενοι γλωσσικές δεξιότητες για την κατανόηση κανόνων λειτουργικής και προσαρμοστικής συμπεριφοράς.Από τα ποιοτικά, ποσοτικά και βιβλιογραφικά δεδομένα εξήχθη το συμπέρασμα ότι το παιδαγωγικό εργαλείο «ΣΑΔΕΠΕΑΕ» υποστηρίζει την ισότιμη ένταξη των μαθητών με νοητικές αναπηρίες στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, καθώς αυτό διέπεται από τις αρχές της πολυδιάστατης διαφοροποιημένης διδακτικής στοχοθεσίας και της εξατομικευμένης διδακτικής παρέμβασης με βάση το ανθρωποκεντρικό μοντέλο της αναπηρίας.